"حفر چاه آب شرب روستاهای سیستان و بلوچستان"
سیستان و بلوچستان یکی از خشکترین استانهای ایران است، جایی که بسیاری از خانوارهای روستایی هنوز به آب شرب سالم دسترسی ندارند. بساکنین بخشی از این استان برای نوشیدن یک لیوان آب سالم، ناچارند ساعتها منتظر بمانند؛ این مشکل روزمره بخشهایی از سیستان و بلوچستان است. موسسه خیریه نیک گامان با اجرای پروژه حفر چاه آب شرب روستاهای سیستان و بلوچستان، آبرسانی به روستاهای کنت و کلوکان در شهرستان سیب و سوران را بهعنوان نقطه شروع این طرح انتخاب کرد و در ادامه آبرسانی به روستای ریگجهی را نیز در دستور کار خود قرار داد. در ادامه میخوانید که این بحران چقدر جدی است، موسسه چه اقدامی انجام داده و چطور میتوانید بخشی از این تغییر باشید.
ضرورت اجرای پروژه حفر چاه آب شرب روستاهای سیستان و بلوچستان
هدف این پروژه، افزایش دسترسی خانوارهای روستایی کنت و کلوکان و روستای ریگجهی به آب شرب سالم و کاهش وابستگی آنان به منابع آب کشاورزی و غیربهداشتی است. این هدف با شاخص قابل اندازهگیری دنبال میشود:
تامین آب تصفیهشده با کیفیت استاندارد کمتر از ۲۰۰ میلیگرم بر لیتر املاح محلول؛ برای جمعیتی بالغ بر ششهزار نفر
برای رسیدن به این هدف، تیم فنی موسسه ابتدا وضعیت منابع آبی موجود را ارزیابی کرد، سپس طراحی سیستم حفاری و تصفیه را بر اساس آنالیز آب منطقه انجام داد.
بررسی وضعیت بحران آب در دو روستای هدف پیش از اجرای پروژه
میانگین بارش سالانه در شهرستان سیب و سوران تنها حدود ۱۴۶ میلیمتر است (ویکی پدیا) و رودخانههای منطقه در بیشتر ایام سال خشک میمانند.. این کمبود بارش، همراه با کاهش مستمر سطح آبهای زیرزمینی، باعث شده بسیاری از چاههای سنتی روستا شور و غیرقابل شرب شوند.
اهالی روستاهای کنت و کلوکان برای تامین آب آشامیدنی، ناچار به استفاده از چاههای کشاورزی روستاهای همجوار هستند؛ آبی که از نظر بهداشتی استاندارد شرب ندارد. طبق گزارش گزارش کارشناسی همکاران ما در سطح شهرستان، تنها ۵۵ درصد جمعیت به آب لولهکشی بهداشتی دسترسی دارند و باقی خانوارها با جیرهبندی روزانه یا هفتگی آب روزگار میگذرانند.
نکته قابلتوجه این است که این کمبود، صرفاً یک مشکل فصلی نیست؛ روند چندینساله خشکسالی، این بحران را به یک وضعیت ساختاری تبدیل کرده که بدون مداخله زیرساختی جدی، هر سال وخیمتر میشود.
تاثیر مستقیم تامین آب پایدار بر بهداشت و سلامت اهالی
طبق برآوردهای کارشناسان بهداشت، بخش قابلتوجهی از بیماریهای شایع در جهان ریشه در آب ناسالم دارند. در روستاهای سیستان و بلوچستان نیز مصرف آب چاههای شور و غیربهداشتی با شیوع بیماریهای گوارشی، سنگ کلیه و عفونتهای پوستی همراه بوده است.
این وضعیت با کمبود امکانات درمانی تشدید میشود؛ شهرستان سیب و سوران فاقد بیمارستان است و بیماران برای درمان تخصصی باید مسیر طولانی تا مراکز استانی یا شهرهایی مانند مشهد و شیراز را طی کنند. در چنین شرایطی، پیشگیری از بیماریهای ناشی از آب، اهمیتی حیاتی پیدا میکند.
تامین آب تصفیهشده از طریق این پروژه، مستقیماً این زنجیره را قطع میکند. یک جمله میتواند این موضوع را خلاصه کند: آب سالم، ارزانترین داروی پیشگیرانهای است که یک جامعه روستایی میتواند داشته باشد.
عملیات حفر چاه در روستاهای کنت و کلوکان
روستای کنت، مرکز دهستانی با بیش از سیصد سال قدمت، در فاصله ۴۱۰ کیلومتری از زاهدان، مرکز استان سیستان و بلوچستان قرار دارد. طبق سرشماری سال ۱۳۹۵، جمعیت این روستا ۶٬۲۳۵ نفر در قالب ۱٬۵۱۰ خانوار بوده است؛ برآورد موسسه برای بهرهمندان مستقیم پروژه حدود ۶٬۰۰۰ نفر در ۱٬۲۰۰ خانوار است.
ساکنان این منطقه عمدتاً بلوچزبان هستند و نزدیک به ۴۰ درصد آنان از راه کشاورزی امرار معاش میکنند؛ فعالیتی که با تداوم خشکسالی روزبهروز دشوارتر میشود. روستای کلوکان نیز در همسایگی کنت قرار دارد و در همین طرح آبرسانی مشترک، از منبع تصفیهشده بهرهمند خواهد شد.
چالشهای حفاری و تجهیز ایستگاه پمپاژ
دسترسی به این روستاها یکی از دشوارترین بخشهای اجرای پروژه بوده است. حدود ۶۵ درصد راههای شهرستان سیب و سوران صعبالعبورند و از هفتصد کیلومتر راه روستایی موجود، بخش زیادی هنوز خاکی است.
از نظر فنی، آب خام منطقه املاح بالایی دارد نزدیک به ۲٬۰۰۰ میلیگرم بر لیتر TDS که آن را برای شرب مستقیم نامناسب میکند. به همین دلیل، سیستم اسمز معکوس با ظرفیت ۲۳ مترمکعب در شبانهروز طراحی شده تا این میزان را به کمتر از ۲۰۰ میلیگرم بر لیتر، مطابق استاندارد آب شرب، کاهش دهد.
- حفر چاه با عمقی متناسب با آبدهی حدود ۸۰ مترمکعب
- نصب دستگاه تصفیه و اسمز معکوس با ظرفیت ۲۳ مترمکعب در شبانهروز
- تجهیز ایستگاه پمپاژ با الکتروپمپ و تابلو برق اختصاصی
- لولهگذاری با ترکیبی از لوله فلزی و پلیاتیلن برای انتقال پایدار آب
- اجرای همزمان در شرایط دورافتادگی جغرافیایی و محدودیتهای فصلی
این ترکیب از دشواری دسترسی و پیچیدگی فنی تصفیه آب شور، پروژهای را رقم زد که نیازمند تجربه اجرایی و برنامهریزی دقیق مالی بود.
طرح آبرسانی در روستای ریگجهی
روستای ریگجهی نیز از دیگر نقاط هدف موسسه خیریه نیک گامان در استان سیستان و بلوچستان است که در همان بستر اقلیمی خشک و کمآب کنت و کلوکان قرار دارد. اهالی این روستا پیش از اجرای پروژه، با چالش کمبود آب شرب سالم و وابستگی به منابع آبی نامناسب برای مصرف خانگی مواجه بودند.
موسسه نیک گامان با شناسایی این نیاز، عملیات حفر چاه و تامین آب شرب سالم برای روستای ریگجهی را در دستور کار قرار داد و این پروژه در سال ۱۴۰۰ با موفقیت به پایان رسید. امروز اهالی ریگجهی از یک منبع پایدار آب آشامیدنی بهرهمند هستند.
هزینه حفر چاه آب شرب برای روستا
هزینههای انجام شده برای آب رسانی به روستاها و مناطق محروم شامل هزینههای عملیات حفاری، لولهگذاری و خرید پمپ است. این هزنیه ها را میتوان به چهار بخش تقسیم کرد:
- دستگاه تصفیه و اسمز معکوس
- مخازن ذخیره، پمپ تخلیه و هزینههای پایپینگ
- حفر چاه به همراه تجهیزات جانبی مانند لوله، کابل، الکتروپمپ، تابلو برق
- هزینههای کارگری، اسکان و حملونقل تجهیزات
این تفکیک به خیرین امکان میدهد دقیقاً بدانند کمک آنان صرف چه بخشهایی از پروژه میشود.
نقش حیاتی کمکهای مردمی در تامین بودجه این پروژه
تمام بودجه این پروژه با حمایت خیرین تامین میشود. هر بخش از هزینه، از حفاری تا تجهیز ایستگاه پمپاژ، میتواند بهصورت جزئی یا کامل توسط یک یا چند نفر پوشش داده شود.
شفافیت مالی، ستون اصلی اعتماد در هر پروژه خیریه است. موسسه نیک گامان جمشید متعهد است گزارش مصرف هر ریال کمک را پس از اجرای پروژه در اختیار خیرین قرار دهد.
نگهداری و پایداری چاههای احداث شده
طبق تعهدات فنی پروژه، همراه با تحویل سیستم تصفیه، یک دفترچه راهنمای بهرهبرداری تهیه و یک دوره آموزشی برای اهالی و اپراتور محلی برگزار میشود. این آموزش شامل نحوه کار با دستگاه اسمز معکوس، شستشوی دورهای ممبرانها و رعایت دستورالعملهای بهرهبرداری صحیح است.
عدم رعایت این دستورالعملها میتواند عمر تجهیزات را بهشدت کاهش دهد؛ به همین دلیل آموزش محلی، نه یک گزینه جانبی، بلکه بخش جداییناپذیر از طرح پایداری پروژه است.
واگذاری مدیریت شبکه آبرسانی به دهیاریها و شورای روستا
روستای کنت دارای ساختمان اداری دهیاری فعال است که زیرساخت نهادی لازم برای پذیرش مسئولیت بهرهبرداری روزمره از تاسیسات را دارد. پس از دوره آموزشی، مدیریت روزمره شبکه به دهیاری و شورای محلی روستا سپرده شده است.
این رویکرد تضمین میکند که نگهداری تاسیسات به یک نهاد محلی و پاسخگو متکی باشد، نه به حضور دائمی تیم موسسه؛ همین موضوع، پاسخ روشنی به دغدغه رایج خیرین درباره پایداری بلندمدت چاههاست.
چگونه در پروژههای بعدی حفر چاه آب مشارکت کنیم؟
کمک نقدی به این پروژه از طریق درگاه پرداخت آنلاین یا واریز مستقیم به حسابهای اعلامشده موسسه نیک گامان جمشید امکانپذیر است. خیرین میتوانند کمک خود را برای بخش مشخصی از پروژه یا در سایر بخشهای حمایتی تخصیص دهند.
جمعبندی
پروژه حفر چاه آب شرب روستاهای سیستان و بلوچستان با تمرکز اولیه بر روستاهای کنت و کلوکان و روستای ریگجهی، پاسخی مستند و شفاف به یکی از جدیترین بحرانهای زیستی این منطقه است. از ارزیابی میدانی وضعیت آب تا طراحی فنی سیستم تصفیه و برنامهریزی برای واگذاری مدیریت به دهیاری محلی، هر مرحله با هدف پایداری بلندمدت طراحی شده است.
